Popołudniowy spacer po parku, zabawa malucha na osiedlowym trawniku, poranne bieganie wzdłuż ścieżki przez skwer – tak wygląda codzienność milionów Polaków. Mało kto spodziewa się, że kleszcze czyhają nie tylko w leśnych ostępach, ale dosłownie pod blokiem. Badania prowadzone przez Państwowy Zakład Higieny wskazują, że parki miejskie to siedlisko chętnie zasiedlane przez kleszcze. W Warszawie – zarówno w Lasku Bielańskim, jak i w Łazienkach Królewskich – ryzyko pokłucia przez kleszcze określono jako bardzo duże. Podobne wyniki otrzymano w Poznaniu i Olsztynie, co powinno dać do myślenia każdemu, kto traktuje miasto jako przestrzeń wolną od pajęczaków.
Dlaczego kleszcze zagościły w miejskiej zieleni?
Zacznijmy od obalenia popularnego mitu: miejska zieleń nie jest wolna od kleszczy. Te pajęczaki radzą sobie w miastach znakomicie, bo znajdują tam wszystko, czego potrzebują do życia – wilgoć, niską roślinność i żywicieli. Korytarze ekologiczne w postaci nieuregulowanych koryt rzek, zdziczałych torowisk kolejowych czy ciągów parkowych umożliwiają migrację gryzoni, jeży i ptaków, które przenoszą kleszcze na nowe tereny. Wystarczy niewielki skrawek niekoszonej trawy obok chodnika, żeby kleszcz znalazł sobie doskonałe stanowisko łowieckie. Sporo szczegółów na temat tego, gdzie lubią zagnieżdżać się kleszcze, może naprawdę zaskoczyć – warto zapoznać się z tym tematem bliżej.
Czy wiesz, że…
Niektóre warszawskie lokalizacje miejskie miały wręcz większe zagęszczenie kleszczy niż tereny podmiejskie. Podczas badań terenowych w miastach jedna godzina zbierania metodą flagowania przynosiła nawet 30 kleszczy pospolitych, a kleszczy łąkowych – nawet 50–60 osobników. To liczby, które powinny dać do myślenia każdemu, kto wyprowadza psa na osiedlową trawę albo pozwala dziecku biegać boso po trawniku w parku. Problem jest realny i dotyczy wszystkich polskich miast – nie tylko metropolii.
Kogo w mieście kleszcze dotyczą najbardziej?
Na co dzień kontakt z kleszczami na terenach miejskich dotyczy przede wszystkim kilku grup:
- Rodziców i opiekunów – dzieci bawiące się na trawnikach i placach zabaw są narażone na wkłucie kleszcza, szczególnie w okolicach głowy i za uszami
- Właścicieli psów i kotów – czworonogi przebywające w miejskiej zieleni regularnie stykają się z pajęczakami i przynoszą je do domów
- Osób aktywnych fizycznie – biegaczy, rowerzystów i ćwiczących na powietrzu
- Nauczycieli i wychowawców – organizujących zajęcia plenerowe oraz wycieczki do parków
- Seniorów – spędzających czas na ławkach wśród krzewów i trawników
Problem kleszcza u dziecka czy kleszcza u zwierząt dotyczy mieszkańców miast w takim samym stopniu co osób żyjących na terenach wiejskich.
Kiedy ryzyko w miastach jest największe?
Kleszcze stają się aktywne, gdy temperatura gleby przekroczy 5–7°C, co w polskich warunkach oznacza zazwyczaj przełom marca i kwietnia. Szczyt aktywności kleszcza pospolitego przypada na maj, a drugie nasilenie obserwowane jest jesienią – we wrześniu i październiku. Sezon aktywności kleszcza łąkowego zaczyna się jeszcze wcześniej, bo zaraz po odwilży, a kleszcz pospolity uaktywnia się kilka tygodni później. Tymczasem większość osób sądzi, że największe ryzyko występuje dopiero latem – co jest błędem. Dobowo najwyższą czujność warto zachować rano – między 8:00 a 12:00, a drugi szczyt aktywności przypada na godziny popołudniowe, od około 16:00.
Jak chronić siebie i bliskich w miejskiej zieleni?
Profilaktyka wygląda tak samo jak przed wyprawą do lasu – z tą różnicą, że w mieście ludzie zwyczajnie o niej zapominają. Przed wyjściem do parku warto zastosować sprawdzony repelent i ubrać jasną, przylegającą odzież, na której łatwiej dostrzec kleszcza. Po powrocie – dokładny przegląd ciała, ze szczególnym uwzględnieniem pachwin, okolic kolan, szyi i miejsc za uszami. Przydatne wskazówki dotyczące tego, czym odstraszać kleszcze, zebraliśmy w odrębnym poradniku. A pełną ofertę środków ochronnych i narzędzi do usuwania kleszczy – w tym zestawy Kick the Tick Expert oraz repelenty Kick the Tick Max Repellent Plus – warto sprawdzić na stronie przygotuj się na sezon kleszczy.
Co robić, gdy kleszcz się wkłuje?
Kleszcz się wkłuwa, a nie gryzie – to ważne rozróżnienie wynikające z budowy jego aparatu gębowego. Gdy do wkłucia już dojdzie, kluczowe jest szybkie i prawidłowe usunięcie pajęczaka. Rekomendowana technika polega na wyciągnięciu kleszcza lekko okręcając, prostopadłym ruchem ku górze. Lekkie okręcenie jest wskazane właśnie ze względu na drobne zadziorki na hypostomie kleszcza – zbyt gwałtowne szarpnięcie grozi oderwaniem główki. Więcej o tym, jak prawidłowo usunąć kleszcza, opisujemy krok po kroku.
Po usunięciu pajęczaka trzeba zdezynfekować ranę i obserwować miejsce wkłucia przez kilka tygodni. Pojawienie się czerwonego, powiększającego się rumienia to poważny sygnał alarmowy – może świadczyć o rumieniu wędrującym, czyli wczesnym objawem boreliozy. Warto też znać pełen katalog chorób odkleszczowych, ponieważ borelioza to nie jedyne zagrożenie.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
Czy w parkach miejskich naprawdę żyją kleszcze?
Tak – i to nierzadko w dużych ilościach. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego potwierdzili, że kleszcze występują licznie w warszawskich parkach, ogrodach, prywatnych posesjach, a nawet na terenach przedszkoli. Analogiczne badania prowadzono w Poznaniu i Olsztynie z podobnymi rezultatami.
Czy kleszcz z parku może przenosić boreliozę?
Jak najbardziej. W Warszawie boreliozę przenosi średnio niemal 14% kleszczy pospolitych. W Lesie Kabackim nosicielami krętków boreliozy było aż 42,5% samic kleszczy.
Czy regularne koszenie trawy zmniejsza ryzyko?
Kleszcze preferują bujną roślinność, wilgotne miejsca i wysoką trawę, dlatego rzadko występują na krótko koszonych trawnikach. Regularne koszenie istotnie ogranicza ich obecność, choć nie eliminuje ryzyka całkowicie.
Czy pies może przynieść kleszcza z osiedlowego trawnika?
Zdecydowanie tak. Właściciele psów powinni kontrolować sierść pupila po każdym spacerze – niezależnie od tego, czy trasa wiodła przez las, czy przez skwer pod blokiem.
Czy kleszcze w mieście są aktywne wyłącznie latem?
Nie. Pajęczaki te rozpoczynają aktywność już na początku wiosny, a cykl kończy się późną jesienią. W latach z łagodniejszą zimą kleszcze mogą być aktywne nawet cały rok – wystarczy, że temperatura wzrośnie powyżej 5°C.